انکار رستاخیز، گریز از مسئولیت اخلاقی است

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، محمدعلی انصاری، مفسر قرآن کریم و مؤلف تفسیر مشکاة در تفسیر سوره قیامت با اشاره به ویژگی های ساختاری این سوره اظهار کرد: این سوره در شمار سوره های مکی جای دارد که پیش از هجرت نبی مکرم اسلام(ص) تشریع و نازل شده است. وی تصریح کرد: عمده ویژگی سوره های مکی تکیه بر بنیادهای اعتقادی جامعه ایمانی، به ویژه مقوله توحید، نفی شرک و تثبیت اصل مسلّم معاد و جهان واپسین است. سیاق این سوره از آیاتی کوتاه، آهنگین، کوبنده و به لحاظ موسیقایی بسیار ریتمیک شکل یافته تا خفتگان غفلت را بیدار کند و در برابر وجدان های خفته بشر، هشداری صریح و منقلب کننده قرار دهد. این مفسر قرآن با تأکید بر جایگاه والای این سوره در منظومه روایی اهل بیت(ع)، به تبیین احادیث وارده از رسول خدا(ص) و حضرت امام محمدباقر(ع) پرداخت و اظهار کرد: در لسان احادیث تأکید شایانی بر تلاوت و ممارست بر این سوره وجود دارد؛ تا آنجا که در بیان نورانی پیامبر گرامی اسلام(ص) وعده داده شده است که تلاوت کننده آن در قیامت، همراه و هم گام با ایشان با چهره ای درخشان و آراسته به نیکوترین اوصاف برانگیخته می شود.

تحلیل قاعده دادرسی و شیوه محاجه در «لَا أُقْسِمُ»

انصاری در تفسیر آیه نخست یعنی «لَا أُقْسِمُ بیَوْمِ الْقِیَامَةِ» به واژه شناسی «یَوْمِ» و « الْقِیَامَةِ» اشاره کرد و افزود: واژه «یَوْمِ» در زبان قرآن صرفاً ناظر بر یک روز معهود بیست وچهارساعته نیست، بلکه به یک دوران، برهه تاریخی و نشئه ای مستقل اطلاق می شود، کلمه « الْقِیَامَةِ» نیز بر پاخاستن و جنبش دفعی و ناگهانی تمام عوالم هستی را تصویر می کند. وی بیان کرد: در این میان ورود با تعبیر «لَا أُقْسِمُ» حاوی یک ظرافت ادبی و در عین حال یک قاعده حقوقی و قضایی عمیق است. در نظام دادرسی و آیین قضای اسلامی، اصلی مسلّم جاری است که بر پایه آن «الْبَیِّنَةُ عَلَی الْمُدَّعِی وَالْیَمِینُ عَلَی مَنْ أَنْکَرَ»؛ بدین معنا که اقامه دلیل و بینه بر عهده مدعی و سوگند یاد کردن سهم منکر است. صاحب تفسیر مشکاة در تبیین تطبیق این قاعده در قرآن اظهار کرد: مشرکان و منکران در برابر پیامبر ادعای ناممکن بودن قیامت را مطرح می کردند و در موضع مدعی ظاهر می شدند، بی آنکه بینه ای اقامه کنند. حق تعالی با به کارگیری حرف «لا» ابتدا دعوی باطل آنان را به گونه ای قاطع نفی و ساقط می کند، سپس خداوند متعال خود در جایگاه انکارکننده فرضیه محال آن ها، سوگند یاد می کند تا بطلان اندیشه آنان را آشکار سازد؛ یعنی چنان نیست که شما منکران می پندارید، بلکه حق آن است که به این رستاخیز عظیم سوگند یاد می کنم.

تطور وجودی نفس؛ تلاقی وجدان بیدار با ندای ملامت

این مفسر قرآن کریم تبیین آیات، با ورود به آیه دوم یعنی «وَلَا أُقْسِمُ بالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ»، نفس را کانون درک و حقیقت بنیادین وجود آدمی دانست و ادامه داد: در آموزه های قرآنی نفس انسان ماهیتی یکنواخت ندارد، بلکه دارای مراتبی تشکیکی و در حال دگرگونی است که فروترین مرتبه آن نفس امّاره است؛ حالتی که غرایز و امیال طغیان گر، حاکمیت عقل را کنار زده و انسان را به سوی پلیدی و انحراف فرمان می دهند. صاحب تفسیر مشکاة افزود: این همان مرتبه ای است که امیرالمؤمنین علی(ع) در حکمت ها و خطبه های نهج البلاغه نسبت به مکر، نفاق و نیرنگ بازی آن انذار داده و بیان کرده اند که این نفس چگونه با ترفندهای گوناگون، زشتی ها را در نظر آدمی زیبا جلوه می دهد. وی ادامه داد: هنگامی که انسان در مسیر تربیت و عقلانیت گام برمی دارد، نور وجدان در او زنده شده و به ساحت نفس لوّامه یا همان مرتبه خودانتقادی بار می یابد، در این مرتبه فطرت بیدار اجازه سقوط کامل را به انسان نمی دهد و هرگاه لغزشی سر زند یا وسوسه ای عارض شود، بانگ ملامت و سرزنش از درون بلند می شود تا جان آدمی را از گرداب گناه نجات بخشد. این دستگاه هشداردهنده درونی چنان قداست و ارزشی در تکامل انسانی دارد که پروردگار دوشادوش رستاخیز بزرگ هستی، بدان سوگند یاد کرده است. انصاری تصریح کرد: فرجام این پالایش و گذار از طوفان های خشم، شهوت و تردید، رسیدن به ساحت رفیع نفس مطمئنّه است؛ جایگاهی که روان آدمی با تکیه بر ایمان و آرامش ناب، به سکون و طمأنینه نائل شده و سراپای وجود او در هماهنگی مطلق با اراده و مشیت الهی به سلامت می رسد.

برهان انگیزش استخوان ها و تجلی بیومتریک در بنان

این استاد تفسیر با طرح مفاهیم آیات سوم و چهارم «أَیَحْسَبُ الْإِنْسَانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظَامَهُ، بَلَیٰ قَادرِینَ عَلَیٰ أَنْ نُسَوِّیَ بَنَانَهُ»، به پاسخ قرآن به شبهه افکنی های منکران معاد پرداخت و گفت: در طول اعصار، هسته اصلی انکار حیات پس از مرگ از جانب ملحدان و منکران، مسئله معاد جسمانی بوده است. وی افزود: آن ها با شگفتی و تردید می پرسیدند چگونه ممکن است کالبدی که در دل خاک پوسیده و استخوان هایش متلاشی و پراکنده شده، بار دیگر گردآوری شود و پاسخ وحی به این پندار باطل، فراتر از بازگرداندن ساده استخوان ها است؛ قرآن کریم با تکیه بر واژه «بَلیٰ» بر توانایی مطلق الهی پای فشرده و بلافاصله به مرتبه ای از آفرینش اشاره می کند که اعجاب تفکر علمی را برمی انگیزد و آن تسویه و بازسازی دقیق «بَنَانَهُ» است. انصاری در تبیین ابعاد علمی و زبان شناختی این آیه اظهار کرد: واژه بنان در لغت به معنای سرانگشتان و بندهای پایانی دست است؛ بخشی از اندام که در نگاه بدوی شاید ساده ترین عضو به نظر برسد، اما علم آناتومی و دانش نوین بیومتریک در قرون متأخر اثبات کرده که پیچیده ترین الگوهای تشخیصی و هویتی انسان در همین سرانگشتان رقم خورده است. صاحب تفسیر مشکاة بیان کرد: خطوط سرانگشتان نه در یک فرد تغییر می کند و نه در میان میلیاردها انسان در گستره تاریخ مشابه ای دارد؛ تأکید پروردگار بر بازسازی مجدد این خطوط ظریف و پیوندهای منحصربه فرد، سندی گویا بر علم ازلی و قدرت لایتناهی حق تعالی است؛ چرا که آن قدرتی که قادر است ریزترین تمایزات بیولوژیک و هویت فردی انسان را با دقت مطلق احیا کند، بازسازی کلیت کالبد مادی برای او ناممکن نیست.

ضرورت ریشه یابی روان شناختی انکار معاد

این مفسر قرآن کریم ریشه یابی انکار معاد در روان شناسی انسان را مورد توجه قرار داد و اظهار کرد: تبیین آیات سوره قیامت به روشنی اثبات می کند که انکار رستاخیز نه برآمده از بن بست عقلی و نبود براهین منطقی، بلکه محصول خواست درونی انسان برای گریز از مسئولیت اخلاقی و الزامات حساب وکتاب است. مؤلف تفسیر مشکاة در پایان گفت: انسان غافل بر آن است تا با پاک کردن صورت مسئله معاد، میدان را برای ارضای شهوات و پیشروی در امیال بی پایان خود گشوده نگه دارد و از مواجهه با حقیقت دادگاه عدل الهی بگریزد. انتهای پیام